BAZI GÜBRE ÇEŞİTLERİ, İÇERİKLERİ VE ÖNEMLİ HUSUSLARI
CAN (Kalsiyum Amonyum Nitrat)
- %26 Azot (N)
- %13 Amonyum Azotu (NH4-N)
- %13NitratAzotu(NO3-N)
Dünyada en çok kullanılan azotlu gübrelerin başında gelen Kalsiyum Amonyum Nitrat (CAN) gübresi bünyesinde %13 amonyum ve %13 nitrat azotu olmak üzere toplam %26 azot bulundurur. Nötr karakterli bir gübre olan CAN her türlü toprakta kullanılabilmekte olup, toprak pH'sini değiştirmez. Sarı veya gri renkte, pril veya granül yapıda olabilmektedir.
CAN gübresi içerdiği nitrat azotu sayesinde bitkiye direkt etki ederken, amonyum azotu sayesinde de gelişim süresi boyunca ihtiyaç duyulan azot kontrollü bir şekilde temin edilmiş olunur.
Yeteri kadar gübre kullanmadan yapılan uygulamalarda gelişimi gerilemiş ve solmuş bitki yapısı ortaya çıkarken, gereğinden fazla yapılan uygulamalarda ise aşırı gelişme ile birlikte, mahsulde olgunlaşma ve hasat gecikir.
CAN kullanımında dikkat edilmesi gereken diğer bir hususta, bu gübrenin kullanıldığı bölgeler de yağış miktarı yeterli olmalı veya sulama imkanı bulunmalıdır. Çünkü dolgu maddesi olarak kireç kullanılmakta olup, kireç suda yavaş ve uzun sürede çözünebilmektedir. Bu nedenle kurak bölgelerde Amonyum Nitrat kullanımı tercih edilmelidir. Çeltik hariç, bütün bitkilerde rahatlıkla kullanılabilir. Özellikle Marmara ve Karadeniz gibi yağışlı bölgelerde ve asitli topraklarda kullanımı daha da önem arz etmektedir.
AS (Amonyum Sülfat)
Amonyum Sülfat Gübresi Ürün İçeriği
- %21 Amonyak Azotu (N)
- %24 Kükürt (S)
Amonyum Sülfat, %21 oranında amonyum azotu (N) ve %24 oranında sülfat formunda kükürt (S) içeren bir gübredir. Çiftçilerimiz arasında kristal yapısından dolayı “Şeker Gübre” olarak ta bilinmektedir.
İçeriğindeki kükürt sayesinde bitkilerin kükürt gereksinimi karşılanabilmektedir. Bu nedenle amonyum sülfat üst gübreleme yanında, taban gübresi olarak ta kullanılabilmektedir. Ayrıca içeriğinde bulunan azotun amonyum formunda olmasından dolayı da, toprakta bulunan fosforun alınımını arttırıcı etkisi vardır.
Amonyum formundaki azotun nitrata dönüşmesi sırasında ortamda zamanla pH düşer, uzun süreli kullanımlarda toprak asitliliği yükselir. Bu nedenle yoğun kullanımlarda kireçleme yapılmasına dikkat edilmeli ve ihmal edilmemelidir.
Genel olarak asitliliği yüksek topraklarda (pH düşük) Amonyum Sülfat yerine %33 Amonyum Nitrat gübresi uygulaması yapılmalıdır.
Amonyum Sülfat asit karakterli olmayan tüm topraklarda yetişen; ağaçlarda ve sebzelerde rahatlıkla üst gübresi olarak uygulanabilmektedir. Özellikle çeltik tarımında çiftçilerimiz tarafından yoğun olarak kullanılmaktadır.
ÜRE
ÜRE Gübresi Ürün İçeriği
- %46ÜREAzotu(NH2-N)
ÜRE %46 azot oranıyla en yüksek azot oranına sahip gübre çeşididir. Beyaz renkte ve kokusuz olup, pril veya granül yapıdadır. ÜRE tüm bitkilerde, üretim periyodu boyunca kullanılabilmektedir.
Bitkiler ÜRE azotunu bünyelerine doğrudan alabilirler. Fakat ÜRE' nin bitkilere daha yarayışlı hale gelebilmesi için parçalanarak amonyum ve nitrata dönüşmesi gerekir. Bu sürede göz önüne alındığında diğer azotlu gübrelere göre ÜRE uygulamasının daha önce yapılması gerekmektedir.
ÜRE toprağa atıldığı zaman, toprakta bulunan üre bakterileri tarafından parçalanarak form değiştirir ve yarayışlı hale geçer.
Bu dönüşüm sırasında, üst gübresi olarak kullanılan ÜRE'nin toprak yüzeyinde kalması halinde kısa sürede %30'a varan gaz halinde azot kayıpları yaşanabilmektedir. Özellikle bu durum kireçli ve kumlu toraklarda daha yüksek gözlenmektedir. Ayrıca hava sıcaklığının yüksek olması da azot kaybını arttırmaktadır.
ÜRE'den etkin şekilde faydalanabilmek ve azot kayıplarını azaltabilmek için uygulanan gübrenin toprak altında kalması gerekir. Dikkat edilmesi gereken husus ise ÜRE'nin bitki köküne veya ekilen tohuma değmemesidir.
ÜRE'nin bitkilerde boy yapıcı ve kök geliştirici etkisi vardır. Ayrıca meyve ve dane gelişimine de etki etmektedir. Bu özellikleri de dikkate alındığında hububat ve mısır başta olmak üzere her türlü bitkide rahatlıkla kullanılabilir.
SOP (Potasyum Sülfat)
Potasyum Sülfat Gübresi Ürün İçeriği
- %50 Potasyum Oksit (K2O)
Potasyum Sülfat, %50 potasyum içeren (K2O) granül veya toz yapıda olabilen bir gübre çeşididir. İçeriğinde ayrıca ortalama %16-20 oranında kükürt bulunur. Kükürt, sülfat (SO4) formunda olup bitki tarafından direkt alınabilir formdadır. Ayrıca klor ve benzeri maddeler içermediğinden her türlü tarımda rahatlıkla kullanılır.
Türkiye toprakları potasyum açısından zengindir. Fakat özellikle yağışın çok, sulamanın yoğun yapıldığı bölgeler ile, toprak özelliği açısından kumlu ve geçirgen topraklarda potasyum takviyesi yapılmalıdır.
Bitkiler üretim periyodu boyunca potasyuma gereksinim duyarlar. Yapısal özelliğinden dolayı potasyum toprakta geç çözünür. Bu nedenle taban gübresi olarak ya doğrudan ya da diğer taban gübreleri ile karıştırılarak kullanılmalıdır. Potasyum tüketimi özellikle bitkide meyve tutumundan sonra artar.
Potasyum meyvede; Asit-şeker oranını dengeler, renklenmeye etki eder, tat ve kokuyu arttırır, meyve dökümü sorununu en aza indirger, hastalık ve zararlılara karşı direnci arttırır, don tehlikesi ve soğuklar karşısında dayanıklılığın artmasını sağlar. Ayrıca hububatta sap kalitesini arttırarak verim kayıplarına neden olan ekin yatmalarını engeller.
Potasyum sülfat her türlü tarımsal üretimde kullanılabilinir. Ancak özellikle sebze, patates, turunçgiller, tütün ve bağlarda kullanımı tavsiye edilir.
DAP (Diamonyum Fosfat)
DAP (18.46.0) Gübre Ürün İçeriği
- %18 Azot (N)
- %18 Amonyum Azotu (NH4-N)
- %46Fosfor(P2O5)
Bileşiminde %18 azot (N) ve %46 fosfor (P2O5) ihtiva eder. İçeriğindeki fosforun büyük kısmının suda eriyebilmesi ve azotunda amonyum formunda bulunmasından dolayı toprağa atıldıktan sonra, uygun koşullar (sıcaklık, nem) oluştuğu anda, fosfor ve azot kullanıma hazır olur.
Ayrıca yağış ve sulamanın gereğinden çok olması durumunda azotun amonyum formunda olmasından dolayı azot kaybı yaşanmaz.
DAP gübresi kompoze gübre çeşidi olmakla birlikte, fosforlu gübre gibi kullanılmalıdır. Aşırı fosfor uygulaması sonucunda toprakta fosfor birikimi meydana gelecek olup bu birikim çinko noksanlığına sebep olur. Bu nedenle dengeli gübreleme yapılmasına dikkat edilmelidir.
DAP kullanımında diğer önemli nokta ise uygulama zamanın doğru olmasıdır. Zamanından önce yapılacak uygulama fosforun topraktaki kireç ile birleşerek yararsız hale geçmesine neden olurken, geç yapılacak uygulamalarda ise fosforun toprak yüzeyinde kalacak olmasından dolayı bitkiye yine yarar sağlamayacaktır.
DAP gübresi hububat için uygun bir gübre olup, İç Anadolu da yoğun şekilde tercih edilmektedir. Ayrıca fosfor eksikliğinin yoğun hissedildiği topraklarda birçok üründe başarı ile uygulanabilmektedir. Hububat ekimlerinde mibzerle tohum derinliğine ve banda verilerek uygulanmalıdır. Ayrıca meyve ağaçlarında şubat ve mart aylarında, ilkbaharda ekilecek bitkilerde ise ekimden hemen önce tohum derinliğine uygulanması uygun olacaktır.
15.15.15 (Kompoze)
15.15.15 Kompoze Gübre Ürün İçeriği
%15 Azot (N)
%15 Fosfor (P2O5)
%15 Potasyum (K2O)
%10 Kükürt (S)
Bileşiminde %15 azot (N), %15 fosfor (P2O5) ve %15 potasyumu (K2O) eşit oranda içeren kompoze gübre çeşididir. Dengeli gübreleme yapmak için ideal bir ürün olan 15.15.15 gübresi mahsulde verime etki etmektedir.
15.15.15 gübresinde azot, fosfor ve potasyum dışında %10 oranında da kükürt bulunmaktadır. Kükürt SO4 formunda olup bitkiler tarafından doğrudan alınabilir formdadır. Bu gübrenin, potasyum açısından fakir olan topraklarda kullanılması tavsiye edilir.
İçeriğinde bulunan potasyum sayesinde; don ve soğuklara dayanıklılık artar, hastalık ve zararlılara karşı bitki direnci yükselir. Meyve de; şeker / asit oranı dengelenir, raf ömrü uzar, meyve rengi iyileşir. Meyveler aynı zamanda olgunlaşıp, hasat süresi kısalır.
15.15.15 gübresi mısır, tütün, patates, meyve ağaçları, bağ, zeytin ve narenciye ile her türlü sebze yetiştiriciliğince rahatlıkla kullanılabilir. Sebzelerde fide dikiminden 1-2 hafta önce, ağaçlarda ise su yürümeden önce yani tomurcuklanmadan 3-4 hafta önce kullanılmalıdır.